CBAM-rapportage: de complete gids voor 2026

Stap-voor-stap handleiding voor CBAM-rapportage in 2026: deadlines, datavereisten, berekeningen en tools.

Pillar context

Het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) treedt in 2026 in zijn definitieve fase. Na de transitieperiode van kwartaalrapportage zonder financiele verplichtingen, worden importeurs nu geconfronteerd met werkelijke certificaatkosten, striktere datavereisten en stringentere audit-eisen. Deze gids biedt een compleet overzicht van het CBAM-rapportageproces in 2026, van voorbereiding tot indiening.

Wat verandert er in 2026?

De overgang van de transitiefase naar de definitieve fase brengt fundamentele veranderingen met zich mee. Tijdens de transitieperiode (2023-2025) was CBAM-rapportage primair een informatieplicht. Importeurs moesten kwartaalrapporten indienen over de embedded emissies van geimporteerde goederen, maar er waren geen financiele consequenties verbonden aan deze rapportage.

Vanaf 2026 verandert dit ingrijpend. Importeurs moeten CBAM-certificaten aankopen die overeenkomen met de embedded emissies van hun import. De prijs van deze certificaten is gekoppeld aan de EU ETS-koolstofprijs. Importeurs die onvoldoende certificaten bezitten, worden geconfronteerd met boetes. Daarnaast worden de datakwaliteitseisen aangescherpt en worden standaardwaarden minder gemakkelijk geaccepteerd.

Productscope

CBAM is van toepassing op de import van goederen in de volgende categorieen: ijzer en staal, aluminium, cement, meststoffen, elektriciteit en waterstof. Binnen deze categorieen vallen specifieke producten die zijn gedefinieerd aan de hand van gecombineerde nomenclatuur (GN) codes. Het is essentieel om uw productportfolio nauwkeurig te toetsen aan de CBAM-productlijst, aangezien de scope in de definitieve fase verschilt van de transitieperiode.

Financiele impact

De financiele impact van CBAM hangt af van het importvolume, de embedded emissies per product en de EU ETS-koolstofprijs. Bij een koolstofprijs van 80 euro per ton CO2 en een gemiddelde embedded emissie van 2 ton CO2 per ton staal, bedragen de certificaatkosten 160 euro per ton geimporteerd staal. Voor een importeur met een jaarlijks volume van 10.000 ton staal betekent dit een extra kostenlast van 1,6 miljoen euro.

Het rapportageproces stap voor stap

Stap 1: Geautoriseerd CBAM-aangever worden

Voordat u CBAM-goederen kunt importeren, moet u zich registreren als geautoriseerd CBAM-aangever bij de bevoegde nationale autoriteit. In Nederland is dit de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa), in Duitsland het Deutsche Emissionshandelsstelle (DEHSt), in Belgie de gewestelijke milieu-instanties, en in Frankrijk het Ministere de la Transition Ecologique.

Het registratieproces omvat de aanvraag van een CBAM-aangeversstatus, de verstrekking van bedrijfsinformatie en EORI-nummer, de aanwijzing van een verantwoordelijke persoon voor CBAM-rapportage, en de bevestiging dat u het CBAM-rapportagesysteem kunt gebruiken.

Stap 2: Embedded emissies bepalen

Het bepalen van de embedded emissies is de kern van CBAM-rapportage. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen directe emissies en indirecte emissies.

Directe emissies zijn de emissies die vrijkomen bij het productieproces zelf. Voor staal omvat dit bijvoorbeeld de verbranding van kolen in de hoogoven en de chemische reacties bij de reductie van ijzererts.

Indirecte emissies zijn de emissies gerelateerd aan de opwekking van de elektriciteit die bij het productieproces wordt gebruikt. Of en in welke mate indirecte emissies moeten worden meegenomen, verschilt per productcategorie en wordt bepaald door de CBAM-verordening.

Dataverzameling bij producenten

De meest nauwkeurige benadering is het verkrijgen van werkelijke emissiedata van de producent. Dit vereist directe communicatie met de producent over hun emissie-intensiteit per product, inzicht in hun meetmethoden en verificatiestandaarden, documentatie van de productielocatie en het gebruikte productieproces, en informatie over eventuele koolstofprijzen die al in het land van productie zijn betaald.

Standaardwaarden

Wanneer werkelijke emissiedata niet beschikbaar is, kunt u standaardwaarden gebruiken. De Europese Commissie publiceert standaardwaarden per productcategorie en per land van oorsprong. Het gebruik van standaardwaarden is in de definitieve fase aan striktere voorwaarden gebonden en zal in veel gevallen leiden tot hogere berekende emissies dan bij werkelijke data.

Stap 3: CBAM-certificaten aankopen

Op basis van de berekende embedded emissies koopt u CBAM-certificaten aan. De certificaten worden verkocht via het nationale CBAM-register tegen een prijs die wordt bepaald op basis van het gewogen gemiddelde van de EU ETS-veilingprijzen van de voorafgaande week.

Timing van aankoop. U bent niet verplicht alle certificaten vooraf aan te kopen. Er geldt een minimum aantal certificaten dat u per kwartaal moet bezitten, gebaseerd op uw gemiddelde import. De definitieve afrekening vindt jaarlijks plaats.

Overschotcertificaten. Ongebruikte certificaten kunnen worden terugverkocht aan het nationale register, zij het tegen een lagere prijs dan de aankoopprijs.

Stap 4: Correctie voor koolstofprijs in land van oorsprong

Als in het land waar de goederen zijn geproduceerd een koolstofprijs is betaald, kunt u een correctie toepassen op het aantal benodigde CBAM-certificaten. Dit vereist dat u kunt aantonen dat er daadwerkelijk een koolstofprijs is betaald, de hoogte van de betaalde koolstofprijs kunt documenteren, en kunt bewijzen dat de koolstofprijs betrekking heeft op de specifieke productie van de geimporteerde goederen.

Stap 5: CBAM-aangifte indienen

De jaarlijkse CBAM-aangifte moet worden ingediend voor 31 mei van het jaar volgend op het rapportagejaar. De aangifte bevat de totale hoeveelheid geimporteerde CBAM-goederen per productcategorie, de totale embedded emissies per productcategorie, het aantal gebruikte CBAM-certificaten, eventuele correcties voor betaalde koolstofprijzen in het land van oorsprong, en de verificatieverklaring van een geaccrediteerde verificateur.

Stap 6: Verificatie

De CBAM-aangifte moet worden geverifieerd door een geaccrediteerde verificateur. De verificatie omvat de controle van de gebruikte emissiedata en berekeningsmethoden, de beoordeling van de documentatie en audit trail, de verificatie van de correcties voor koolstofprijzen in het land van oorsprong, en de afgifte van een verificatieverklaring.

Datakwaliteit en documentatie

Datahierarchie

De CBAM-verordening hanteert een duidelijke hierarchie voor de kwaliteit van emissiedata. De voorkeur gaat uit naar werkelijke, geverifieerde emissiedata van de producent. Wanneer dit niet beschikbaar is, wordt een geschatte waarde op basis van de best beschikbare data geaccepteerd. Als laatste alternatief gelden de door de Europese Commissie gepubliceerde standaardwaarden.

Documentatievereisten

Voor elke CBAM-aangifte moet u de volgende documentatie beschikbaar hebben: importdocumenten met GN-codes, hoeveelheden en land van oorsprong, emissiedata van producenten met meetmethode en verificatiestatus, PSR-berekeningen indien relevant voor de oorsprongsbepaling, bewijs van betaalde koolstofprijzen in het land van oorsprong, communicatie met producenten over emissiedata, en de verificatieverklaring.

Archivering

Alle CBAM-gerelateerde documentatie moet gedurende minimaal 5 jaar worden bewaard na het jaar waarop de aangifte betrekking heeft. Dit omvat niet alleen de aangifte zelf maar ook alle onderliggende brondata en communicatie.

Veelgemaakte fouten

Fout 1: Te laat beginnen met dataverzameling

Het verzamelen van werkelijke emissiedata bij producenten is tijdrovend. Producenten in derde landen zijn niet altijd vertrouwd met de CBAM-vereisten en hebben tijd nodig om de gevraagde data samen te stellen. Begin minimaal 6 maanden voor de rapportagedeadline met het contacteren van uw producenten.

Fout 2: Onvoldoende documentatie van standaardwaarden

Wanneer u standaardwaarden gebruikt, documenteer dan waarom werkelijke data niet beschikbaar is en welke pogingen u heeft ondernomen om deze te verkrijgen. Een auditor zal willen zien dat u een redelijke inspanning heeft geleverd.

Fout 3: Koolstofprijscorrectie niet onderbouwen

De correctie voor betaalde koolstofprijzen in het land van oorsprong kan een aanzienlijke besparing opleveren, maar moet waterdicht worden onderbouwd. Onvoldoende documentatie leidt tot afwijzing van de correctie.

Fout 4: Scope verkeerd bepalen

Niet alle producten binnen de genoemde categorieen vallen onder CBAM. Controleer de specifieke GN-codes zorgvuldig en raadpleeg bij twijfel de richtlijnen van de Europese Commissie of uw nationale autoriteit.

Fout 5: Indirecte emissies over het hoofd zien

Voor bepaalde productcategorieen moeten ook indirecte emissies worden gerapporteerd. Controleer per productcategorie of indirecte emissies in scope zijn en zorg dat u de benodigde data verzamelt.

Deadlines en kalender 2026

De belangrijkste deadlines voor CBAM-rapportage in 2026 zijn de volgende. Per kwartaal moet u beschikken over het minimale aantal CBAM-certificaten. De jaarlijkse CBAM-aangifte over 2025 moet voor 31 mei 2026 worden ingediend. De verificatie moet voor de indieningsdatum zijn afgerond. De teruggave van overtollige certificaten kan tot 30 juni worden aangevraagd.

Kwartaalritme

Hoewel de definitieve afrekening jaarlijks plaatsvindt, is er een kwartaalverplichting om minimaal het gemiddelde aantal certificaten te bezitten dat overeenkomt met uw import in het voorgaande kwartaal. Dit voorkomt dat importeurs alle certificaten tot het laatste moment uitstellen.

CBAM en preferentiele oorsprong

CBAM-rapportage en preferentiele oorsprong zijn nauw verweven. De oorsprong van goederen bepaalt niet alleen of preferentiele tarieven van toepassing zijn, maar beinvloedt ook de CBAM-berekening. De land-specifieke emissiestandaardwaarden verschillen per land van oorsprong. De koolstofprijscorrectie is afhankelijk van het land waar de goederen zijn geproduceerd. De productielocatie bepaalt welke emissiefactoren van toepassing zijn.

Organisaties die preferentiele oorsprong en CBAM in dezelfde workflow beheren, voorkomen inconsistenties en verminderen dubbel werk.

Integratie met bestaande compliance-processen

Synergie met leveranciersverklaringen

Het CBAM-dataverzamelingsproces vertoont grote overlap met het proces van leveranciersverklaringen voor preferentiele oorsprong. In beide gevallen vraagt u informatie op bij producenten over hun productieproces. Een geintegreerde aanpak waarbij u bij dezelfde contactpersoon zowel oorsprongsdata als emissiedata opvraagt, is efficienter en bevordert de datakwaliteit.

Synergie met supply chain due diligence

De Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD) vereist dat bedrijven hun supply chain in kaart brengen en risico's identificeren. De data die u voor CBAM verzamelt over productielocaties en -processen is direct bruikbaar voor CSDDD-compliance.

Centraal compliance-platform

Een centraal platform dat preferentiele oorsprong, CBAM-rapportage en supply chain due diligence combineert, biedt een single source of truth, vermindert het aantal contactmomenten met producenten, garandeert consistentie tussen de verschillende rapportagestromen, en versterkt de audit trail.

Tools en automatisering

Wat te automatiseren

De volgende onderdelen van het CBAM-rapportageproces lenen zich voor automatisering: het identificeren van CBAM-plichtige importtransacties op basis van GN-codes, het berekenen van embedded emissies op basis van beschikbare data, het monitoren van certificaatposities en minimumvereisten per kwartaal, het genereren van de jaarlijkse CBAM-aangifte, en het beheren van de communicatie met producenten over emissiedata.

Selectiecriteria voor CBAM-software

Bij de selectie van CBAM-software let u op ondersteuning van alle CBAM-productcategorieen en GN-codes, integratie met uw ERP-systeem en douanesoftware, ondersteuning van de datahierarchie (werkelijke data, schattingen, standaardwaarden), certificaatbeheer inclusief aankoop, positiebewaking en teruggave, rapportagefunctionaliteit conform de officiiele templates, en audit trail en documentatiebeheer.

Vooruitblik: CBAM na 2026

De Europese Commissie heeft aangekondigd dat de CBAM-productscope in toekomstige jaren zal worden uitgebreid. Sectoren die momenteel niet onder CBAM vallen maar mogelijk worden toegevoegd, zijn organische chemicalieen, polymeren en bepaalde eindproducten van staal en aluminium.

Organisaties die nu investeren in een schaalbaar CBAM-rapportageproces, zijn voorbereid op deze uitbreiding zonder grote aanpassingen.

Conclusie

CBAM-rapportage in 2026 is complexer en consequentieler dan tijdens de transitieperiode. De combinatie van financiele verplichtingen, striktere dataeisen en verificatievereisten maakt een gestructureerde aanpak onmisbaar.

De sleutel tot succesvolle CBAM-compliance ligt in vroegtijdige voorbereiding, systematische dataverzameling, en integratie met bestaande compliance-processen. Organisaties die CBAM niet als een geisoleerde verplichting maar als onderdeel van een bredere compliance-strategie benaderen, realiseren de grootste efficientiewinst.

Volgende stap

Vraag de CBAM-rapportagegids aan voor het complete handboek met rapportagetemplates, een deadlinekalender, en een implementatiechecklist.

Related articles

Related downloads

Related definitions

  • CBAM: CBAM is het Europese mechanisme dat emissie-gerelateerde rapportage en verrekening koppelt aan ingevoerde goederen.
  • BOM: Een BOM is de bill of materials: de gestructureerde samenstelling van een product.
  • Audit trail: Een audit trail legt vast wie wat heeft gedaan, op basis van welke brondata en met welke beslislogica.